متن و تحلیل ماده ۱ قانون پایانه‌های فروشگاهی و سامانه مودیان؛ تعاریف پایه، کارپوشه و حساب تجاری
متن ماده ۱ قانون پایانه‌های فروشگاهی و سامانه مودیان با آخرین اصلاحات ۱۴۰۴؛ تعریف پایانه فروشگاهی، حافظه مالیاتی، کارپوشه و حساب تجاری را اینجا بخوانید.
ماده ۱ قانون پایانه‌های فروشگاهی و سامانه مودیان سنگ‌بنای حقوقی و واژه‌نامه رسمی نظام نوین مالیاتی ایران است. این ماده که در مهرماه ۱۳۹۸ به تصویب مجلس شورای اسلامی رسید، در تیرماه ۱۴۰۴ به موجب «قانون مالیات بر سوداگری و سفته‌بازی» دستخوش تغییرات بنیادینی شد و مفاهیم تازه‌ای همچون اشخاص تجاری و غیرتجاری، کارپوشه تجاری و غیرتجاری و حساب بانکی تجاری و غیرتجاری به آن اضافه گردید.
در این صفحه از دانشنامه قوانین مالیاتی یک‌حسابدار، متن کامل و تنقیح‌شده ماده ۱ را به همراه جدول مقایسه اصلاحات و نکات کلیدی دادرسی مرور می‌کنیم.
جان کلام (ماده ۱ به زبان ساده): این ماده ۱۲ اصطلاح کلیدی سامانه مودیان را تعریف می‌کند. مهم‌ترین تغییر آن در اصلاحیه ۱۴۰۴، تقسیم کلیه افراد جامعه به دو گروه «اشخاص تجاری» (صاحبان مشاغل، شرکت‌ها، موجران املاک و بسازوبفروش‌ها) و «اشخاص غیرتجاری» (مصرف‌کنندگان نهایی) و تفکیک رسمی کارپوشه و حساب‌های بانکی تجاری از غیرتجاری برای رصد دقیق تراکنش‌ها و صدور صورتحساب الکترونیکی است.
ویژگی | مشخصات قانونی |
|---|---|
نام قانون | قانون پایانه‌های فروشگاهی و سامانه مؤدیان |
فصل قانونی | فصل اول: تعاریف |
شماره ماده و بندها | ماده ۱ (شامل ۱۲ بند از «الف» تا «ر») |
تاریخ تصویب اولیه | ۱۳۹۸/۰۷/۲۱ (تأیید شورای نگهبان: ۱۳۹۸/۰۸/۰۱) |
آخرین اصلاحیه | ۱۴۰۴/۰۴/۰۸ (به‌موجب ماده ۳ قانون مالیات بر سوداگری و سفته‌بازی) |
وضعیت اعتبار | جاری و لازم‌الاجرا |
متن رسمی و کامل ماده ۱ قانون پایانه‌های فروشگاهی و سامانه مودیان (با آخرین اصلاحات ۱۴۰۴)
ماده ۱- در این قانون، اصطلاحات زیر در معانی مشروحه مربوط به کار می‌روند:
الف - سازمان: سازمان امور مالیاتی کشور.
ب - پایانه فروشگاهی: رایانه، دستگاه کارتخوان بانکی (POS)، درگاه پرداخت الکترونیکی یا هر وسیله دیگر که امکان اتصال به شبکه‌های الکترونیکی پرداخت رسمی کشور و سامانه مؤدیان را داشته و از قابلیت صدور صورتحساب الکترونیکی برخوردار باشد.
پ - سامانه مؤدیان: سامانه‌ای است تحت مدیریت سازمان که در آن به هر شخص حقیقی و حقوقی حسب مورد مطابق مقررات این قانون، کارپوشه‌های تجاری یا غیرتجاری یا هر دو اختصاص یافته و تبادل اطلاعات میان اشخاص مذکور و سازمان، صرفاً از طریق آن انجام می‌شود. اشخاص مذکور می‌توانند با استفاده از هرگونه سخت‌افزار یا نرم‌افزار اعم از رایانه شخصی، پایانه فروشگاهی، سامانه‌های ابری یا هر وسیله دیگر که حافظه مالیاتی به آن متصل شده باشد، به سامانه مؤدیان متصل شوند. مرجع نهایی ثبت، صدور و استعلام صورتحساب الکترونیکی، سامانه مؤدیان می‌باشد. (اصلاحی ۱۴۰۴/۰۴/۰۸)
ت - حافظه مالیاتی: نوعی حافظه الکترونیکی است که برای ثبت و نگهداری اطلاعات مندرج در صورتحساب‌های الکترونیکی و انتقال آن به سامانه مؤدیان مورد استفاده قرار می‌گیرد. حافظه مالیاتی می‌تواند به شکل سخت‌افزاری یا نرم‌افزاری باشد. حافظه مالیاتی تحت نظارت سازمان، توسط صادرکننده صورتحساب الکترونیکی مورد استفاده قرار می‌گیرد. هر حافظه مالیاتی باید دارای شماره شناسه یکتا باشد. شناسه یکتای حافظه مالیاتی توسط سازمان اختصاص داده می‌شود. (اصلاحی ۱۴۰۴/۰۴/۰۸)
ث - صورتحساب الکترونیکی: صورتحساب یا کاربرگ (فرم) الکترونیکی دارای شماره منحصر به فرد مالیاتی که اطلاعات مندرج در آن، در حافظه مالیاتی ذخیره می‌شود. مشخصات و اقلام اطلاعاتی صورتحساب الکترونیکی، توسط سازمان تعیین و اعلام می‌شود. در مواردی که از دستگاه کارتخوان بانکی یا درگاه پرداخت الکترونیکی به عنوان پایانه فروشگاهی استفاده می‌شود، رسید یا گزارش الکترونیکی پرداخت خرید صادره در حکم صورتحساب الکترونیکی است. (اصلاحی ۱۴۰۴/۰۴/۰۸)
ج - اشخاص مشمول: (اصلاحی ۱۴۰۴/۰۴/۰۸)
۱- اشخاص تجاری: کلیه اشخاص حقیقی موضوع فصل دوم از باب سوم قانون مالیات‌های مستقیم و کلیه اشخاص حقیقی که از طریق اشتغال به مشاغل موضوع فصل چهارم از باب سوم قانون مالیات‌های مستقیم درآمد تحصیل می‌کنند و کلیه اشخاص حقیقی مشمول ماده (۷۷) قانون مالیات‌های مستقیم و همچنین کلیه اشخاص حقوقی ایرانی دارای فعالیت‌های انتفاعی یا غیرانتفاعی و کلیه اشخاص حقوقی غیرایرانی که در ایران دارای شعبه، نماینده یا کارگزار یا امثال آن‌ها هستند. در این قانون هرگاه از عبارت‌های «مؤدی» و «مؤدیان» استفاده می‌شود، مراد اشخاص مذکور در این جزء است.
۲- اشخاص غیرتجاری: کلیه اشخاص حقیقی در کلیه مناطق کشور از جمله مناطق آزاد تجاری - صنعتی و ویژه اقتصادی که دارای «شماره ملی» یا «شماره اختصاصی (فراگیر) اتباع خارجی» هستند. در این قانون هرگاه از عبارت «مصرف‌کننده نهایی» استفاده می‌شود، مراد اشخاص مذکور در این جزء است. هر شخص غیرتجاری در صورت ثبت‌نام در نظام مالیاتی، نسبت به فعالیت‌های موضوع جزء (۱) این بند شخص تجاری محسوب می‌شود.
چ - شرکت‌های معتمد ارائه‌کننده خدمات مالیاتی: اشخاص حقوقی دارای پروانه هستند که حسب ضوابط و دستورالعمل‌های ابلاغی سازمان، نسبت به ارائه مشاوره و آموزش‌های لازم به مؤدیان، نصب و پشتیبانی تجهیزات مورد نیاز برای ارائه خدمات مالیاتی از قبیل خدمات مربوط به صدور صورتحساب الکترونیکی و سایر امور غیرحاکمیتی (به تشخیص سازمان) با سازمان همکاری می‌کنند.
ح - کارگروه راهبری سامانه مؤدیان: به منظور سیاست‌گذاری در چارچوب این قانون و با رعایت اسناد بالادستی و ایجاد هماهنگی بین نهادهای ذی‌ربط و نیز تدوین استانداردهای تبادل اطلاعات، در چارچوب ملی تعامل‌پذیری اطلاعات، کارگروهی با حضور نمایندگان تام‌الاختیار سازمان و وزارتخانه‌های «ارتباطات و فناوری اطلاعات»، «صنعت، معدن و تجارت» و «اطلاعات» و بانک مرکزی تشکیل می‌شود. نمایندگان عضو کارگروه راهبری سامانه مؤدیان باید از میان کارکنان دستگاه‌های اجرایی مذکور انتخاب شوند. کارگروه راهبری سامانه مؤدیان به ریاست رئیس سازمان تشکیل می‌شود. مصوبات این کارگروه پس از تأیید وزیران امور اقتصادی و دارایی و ارتباطات و فناوری اطلاعات لازم‌الاجراء می‌باشد.
خ - کارپوشه تجاری: کارپوشه‌ای که در سامانه مؤدیان صرفاً به «اشخاص تجاری» اختصاص می‌یابد. در این قانون هرجا واژه «کارپوشه» به کار رفته، منظور کارپوشه تجاری است. به هر شخص تجاری یک «کارپوشه تجاری» یکتا تخصیص می‌یابد. (الحاقی ۱۴۰۴/۰۴/۰۸)
د - کارپوشه غیرتجاری: کارپوشه‌ای که در سامانه مؤدیان به «اشخاص غیرتجاری» اختصاص می‌یابد؛ به هر شخص غیرتجاری یک «کارپوشه غیرتجاری» یکتا تخصیص می‌یابد. (الحاقی ۱۴۰۴/۰۴/۰۸)
ذ - حساب تجاری: هرگونه حساب اعم از ارزی و ریالی متعلق به اشخاص تجاری نزد اشخاص موضوع بند «الف» ماده (۱۱) این قانون، حساب تجاری محسوب می‌شود. (الحاقی ۱۴۰۴/۰۴/۰۸)
ر - حساب غیرتجاری: هرگونه حساب اعم از ارزی و ریالی متعلق به اشخاص غیرتجاری نزد اشخاص موضوع بند «الف» ماده (۱۱) این قانون، حساب غیرتجاری محسوب می‌شود. (الحاقی ۱۴۰۴/۰۴/۰۸)
جدول مقایسه متن قدیم (۱۳۹۸) و اصلاحیه جدید (۱۴۰۴) ماده ۱
برای حسابداران و مشاوران مالیاتی که پرونده‌های عملکرد سال‌های مختلف را در هیئت‌های حل اختلاف پیگیری می‌کنند، شناخت تفاوت متن اولیه قانون (مصوب ۱۳۹۸) و متن اصلاح‌شده به موجب ماده (۳) قانون مالیات بر سوداگری و سفته‌بازی (مصوب ۱۴۰۴/۰۴/۰۸) ضروری است:
موضوع / بند قانونی | قانون قبلی (مصوب ۱۳۹۸/۰۷/۲۱) | قانون جدید (اصلاحیه مصوب ۱۴۰۴/۰۴/۰۸) |
|---|---|---|
بند «پ» (سامانه مؤدیان) | صرفاً به هر مؤدی یک «کارپوشه ویژه» اختصاص می‌یافت. | تخصیص «کارپوشه تجاری»، «کارپوشه غیرتجاری» یا هر دو به هر شخص حقیقی و حقوقی. |
بند «ت» (حافظه مالیاتی) | حافظه مالیاتی «توسط مؤدی برای ثبت صورتحساب الکترونیکی» استفاده می‌شد. | اصلاح به عبارت «توسط صادرکننده صورتحساب الکترونیکی» (شامل دفاتر اسناد رسمی، تعویض پلاک، بورس و بانک‌ها). |
بند «ث» (صورتحساب الکترونیکی) | منحصر به «صورتحسابی در حافظه مالیاتی فروشنده متناسب با نوع کسب‌وکار» بود. | توسعه به «صورتحساب یا کاربرگ (فرم) الکترونیکی» و حذف قید «فروشنده» و «متناسب با نوع کسب‌وکار». |
بند «ج» (اشخاص مشمول) | صرفاً صاحبان مشاغل (فصل ۴) و اشخاص حقوقی (فصل ۵ باب سوم ق.م.م) مشمول بودند. | تفکیک به ۱- اشخاص تجاری (مشاغل، شرکت‌ها، موجران املاک و مشمولان ماده ۷۷) و ۲- اشخاص غیرتجاری (کلیه دارندگان کد ملی و کد فراگیر). |
بندهای «خ»، «د»، «ذ» و «ر» | در متن اولیه سال ۱۳۹۸ وجود نداشت. | الحاق ۴ تعریف جدید شامل کارپوشه تجاری، کارپوشه غیرتجاری، حساب تجاری و حساب غیرتجاری. |
تاریخ اجرا و مهلت قانونی (ماده ۲۸ قانون مالیات بر سوداگری): به موجب ماده (۲۸) قانون مالیات بر سوداگری و سفته‌بازی مصوب ۱۴۰۴/۰۴/۰۸، حکم الزام به صدور صورتحساب الکترونیکی برای مؤدیان جدیدی که به موجب اصلاحات ماده ۱ مشمول شده‌اند، از بیست ماه پس از لازم‌الاجرا شدن قانون مزبور جاری خواهد بود.
نکات کلیدی ماده ۱ در پرونده‌های مالیاتی و لوایح دفاعیه
شمول قانون بر مناطق آزاد و موسسات غیرانتفاعی: به موجب جزء (۱) و (۲) بند «ج» اصلاحی، کلیه اشخاص حقوقی ایرانی اعم از انتفاعی و غیرانتفاعی و همچنین کلیه اشخاص حقیقی مستقر در مناطق آزاد تجاری-صنعتی و ویژه اقتصادی مشمول تعاریف این قانون هستند.
ورود موجران و بسازوبفروش‌ها به جرگه اشخاص تجاری: در متن جدید بند «ج»، اشخاص حقیقی دارای درآمد اجاره املاک (فصل دوم باب سوم ق.م.م) و اشخاص حقیقی مشمول مالیات ساخت و فروش مسکن (ماده ۷۷ ق.م.م) نیز در ردیف «اشخاص تجاری» قرار گرفته‌اند.
جایگاه قانونی رسید کارتخوان (POS): طبق ذیل بند «ث»، هرگاه مطابق ضوابط قانونی (نظیر نصاب‌های ماده ۱۴ مکرر) از دستگاه کارتخوان بانکی یا درگاه پرداخت الکترونیکی به عنوان پایانه فروشگاهی استفاده شود، رسید پرداخت صادره در حکم صورتحساب الکترونیکی معتبر است.
قوانین، بخشنامه‌ها و مقالات مرتبط با ماده ۱
مواد قانونی مرتبط: فصل‌های دوم، چهارم و پنجم باب سوم و ماده (۷۷) قانون مالیات‌های مستقیم، مواد (۱۰)، (۱۱) و (۱۶ مکرر) قانون پایانه‌های فروشگاهی و سامانه مودیان، و مواد (۳) و (۲۸) قانون مالیات بر سوداگری و سفته‌بازی.
چه کسانی مشمول سامانه مودیان هستند؟ کالبدشکافی مواد ۱ و ۲ قانون پایانه‌ها و قانون تسهیل
سیر تا پیاز حساب تجاری؛ نرخ مالیات، سقف واریزی و نحوه تبدیل حساب شخصی
شماره منحصر به فرد مالیاتی چیست؟ کالبدشکافی ساختار ۲۲ کاراکتری
سوالات متداول درباره ماده ۱ قانون پایانه‌های فروشگاهی (FAQ)
۱. در قانون سامانه مودیان، تفاوت «شخص تجاری» و «شخص غیرتجاری» چیست؟
طبق بند «ج» اصلاحی ماده ۱، کلیه صاحبان مشاغل، اشخاص حقوقی (شرکت‌ها و موسسات)، موجران املاک و سازندگان مسکن مشمول ماده ۷۷ ق.م.م «شخص تجاری» (مؤدی) محسوب می‌شوند؛ در حالی که سایر افراد حقیقی دارای کد ملی یا کد فراگیر که پرونده مالیاتی تجاری ندارند، «شخص غیرتجاری» (مصرف‌کننده نهایی) به شمار می‌روند.
۲. آیا یک شخص حقیقی می‌تواند هم کارپوشه تجاری و هم کارپوشه غیرتجاری داشته باشد؟
بله؛ به موجب بند «پ» و جزء (۲) بند «ج» ماده ۱، هر شخص حقیقی که در نظام مالیاتی ثبت‌نام کند، نسبت به فعالیت‌های شغلی و اقتصادی خود دارای «کارپوشه تجاری» و نسبت به خریدها و دارایی‌های شخصی خود دارای «کارپوشه غیرتجاری» در سامانه مودیان خواهد بود.
۳. آیا برای اتصال به سامانه مودیان خرید دستگاه سخت‌افزاری خاصی الزامی است؟
خیر؛ طبق تصریح بندهای «پ» و «ت» ماده ۱، حافظه مالیاتی می‌تواند کاملاً نرم‌افزاری یا ابری باشد و مودیان می‌توانند با استفاده از رایانه شخصی و نرم‌افزارهای واسط ابری دارای شناسه یکتای حافظه مالیاتی، صورتحساب‌های الکترونیکی خود را صادر و ارسال کنند.
ناوبری دانشنامه قانون پایانه‌های فروشگاهی و سامانه مودیان
ماده فعلی: ماده ۱ (فصل اول: تعاریف) | مرجع کل قانون: راهنمای جامع قانون پایانه‌های فروشگاهی و سامانه مودیان | ماده بعدی: متن و تحلیل ماده ۲ قانون پایانه‌های فروشگاهی و سامانه مودیان (تکالیف اشخاص مشمول)
ارسال آسان و بی‌دردسر صورتحساب الکترونیکی با «یک حسابدار»
همانطور که در بندهای «پ» و «ت» ماده ۱ قانون پایانه‌های فروشگاهی تصریح شده است، سریع‌ترین و مطمئن‌ترین روش اتصال به کارپوشه تجاری، استفاده از سامانه‌های ابری و نرم‌افزارهای واسط استاندارد است. با استفاده از نرم‌افزار واسط یک‌حسابدار می‌توانید بدون درگیری با پیچیدگی‌های فنی کلید عمومی و خصوصی، کلیه صورتحساب‌های الکترونیکی خود را در چند ثانیه ثبت و به کارپوشه مالیاتی ارسال کنید.
👈 معرفی کامل امکانات نرم‌افزار واسط سامانه مودیان | یک حسابدار
